मी किल्ल्या पुन्हा कुठे ठेवल्या?

अठ्ठ्याहत्तर वर्षांच्या श्रीमती लक्ष्मी चेन्नईत आपला मुलगा अरविंद आणि त्याच्या पत्नीसोबत राहायच्या. गेल्या वर्षभरापासून त्या तेच तेच प्रश्न विचारत होत्या, एकदा गॅस चालू ठेवला होता, आणि चाळीस वर्षे जात असलेल्या मंदिराच्या…

अठ्ठ्याहत्तर वर्षांच्या श्रीमती लक्ष्मी चेन्नईत आपला मुलगा अरविंद आणि त्याच्या पत्नीसोबत राहायच्या. गेल्या वर्षभरापासून त्या तेच तेच प्रश्न विचारत होत्या, एकदा गॅस चालू ठेवला होता, आणि चाळीस वर्षे जात असलेल्या मंदिराच्या गल्लीत त्या हरवत होत्या. त्या विनोदांनी ते झाकायच्या, पण नातीची शाळा आठवली नाही तेव्हा त्या रडल्या.

त्यांच्या कुटुंबात वाद झाले. अरविंद म्हणाला, 'ती फक्त म्हातारी झाली आहे.' त्याच्या पत्नीला वाटले हे लक्ष वेधून घेण्यासाठी आहे. मग एका शेजाऱ्याला श्रीमती लक्ष्मी मुख्य रस्त्याजवळ गोंधळलेल्या अवस्थेत उभ्या दिसल्या, घर कुठे आहे ते त्यांना सांगता येत नव्हते.

ते त्यांना फॅमिली डॉक्टरांकडे घेऊन गेले, ज्यांनी कहाणी ऐकली आणि मनःस्थिती आणि झोपेबद्दलही विचारले. एका मैत्रिणीच्या निधनापासून श्रीमती लक्ष्मी उदास होत्या, त्यांना नीट झोप लागत नव्हती, आणि त्या क्वचितच आपल्या खोलीबाहेर पडायच्या. डॉक्टर म्हणाले की नैराश्य डिमेन्शियासारखे दिसू शकते, म्हणून योग्य मूल्यमापन महत्त्वाचे आहे. रक्ततपासण्या, स्मृतीची तपासणी आणि न्यूरोलॉजिस्टची भेट ठरवली गेली.

निकालांतून सुरुवातीचा अल्झायमर आजार दिसला, आणि त्याच्या शेजारी नैराश्यही होते. कुटुंबाला दुःख झाले, पण स्पष्टीकरण मिळाल्याचा दिलासाही वाटला. त्यांनी नैराश्यावर उपचार केले, फोटो अल्बम आणि स्वयंपाक यांच्या साहाय्याने संज्ञानात्मक उत्तेजना सुरू केली, त्यांच्या पिशवीतील एका कार्डावर घराचा पत्ता लिहिला, आणि गॅसला सुरक्षा कुलूप लावले. डॉक्टरांनी अरविंदला सांगितलेले पहिले वाक्य होते, 'लवकर झालेल्या निदानाचा अजूनही उपयोग होतो, कारण तुम्ही बरेच काही करू शकता.'

ते कसे ओळखावे

• स्मृतीचा वाढता त्रास, जसे तेच तेच प्रश्न विचारणे किंवा अलीकडच्या घटना विसरणे.

• ओळखीच्या ठिकाणी हरवणे, किंवा वेळ आणि ठिकाणाबद्दल गोंधळ.

• दैनंदिन जीवनावर परिणाम करणारी शब्द, हिशोब किंवा निर्णयक्षमतेतील अडचण.

• स्मृतीच्या समस्यांसोबत मनःस्थितीतील बदल, माघार किंवा निद्रानाश.

• एखाद्या वाईट दिवसापुरती नव्हे, तर महिन्यागणिक होणारी घसरण.

ही कथा काय स्पष्ट करते

स्मृतीतील बदलाचे मूल्यमापन आवश्यक आहे, कारण नैराश्य डिमेन्शियासारखे दिसू शकते, आणि डिमेन्शिया खरा असला तरी लवकर निदान आणि सुरक्षिततेचे नियोजन आयुष्य सुधारतात, हा प्रकरणातील मुद्दा ही कथा दाखवते.

संभाव्य मूळ कारणे

• अल्झायमर आजार, डिमेन्शियाचे सर्वांत सामान्य कारण.

• व्हॅस्क्युलर, लेवी बॉडी किंवा फ्रंटोटेम्पोरल कारणे, किंवा मिश्र प्रकार.

• नैराश्य, जे स्मृतिभ्रंशासारखे दिसू शकते.

• थायरॉइड, जीवनसत्त्वांची कमतरता किंवा औषधांचे परिणाम यांसारख्या इतर वैद्यकीय समस्या.

• वय, कौटुंबिक इतिहास आणि हृदय किंवा रक्तदाबाशी संबंधित धोक्याचे घटक.

काय करावे

1. तारखांसह उदाहरणे नोंदवा: चुकलेली बिले, हरवलेले रस्ते, पुन्हा पुन्हा विचारलेले प्रश्न.

2. औषधांच्या यादीसह एकत्र डॉक्टरांकडे जा.

3. मनःस्थितीची तपासणी, रक्ततपासण्या आणि स्मृतीच्या मूल्यमापनाची मागणी करा.

4. घर अधिक सुरक्षित करा: गॅस, जिने, दारे, पत्त्यासह ओळखपत्र.

5. दिनचर्या, संज्ञानात्मक उत्तेजना आणि सामाजिक संपर्क चालू ठेवा.

6. त्या सहभागी होऊ शकतात तोपर्यंत भविष्यासाठी, कायदेशीर आणि काळजीविषयक निर्णयांसह, लवकर नियोजन करा.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• सर्वसाधारण आरोग्य, मनःस्थिती आणि रक्ततपासण्यांसाठी आधी फॅमिली डॉक्टर.

• स्मृतीच्या घसरणीच्या निदानासाठी न्यूरोलॉजिस्ट, मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा मेमरी क्लिनिक.

• स्मृती तपासणीसाठी क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट किंवा न्यूरोसायकॉलॉजिस्ट.

• त्या हरवल्यास, जखमी झाल्यास किंवा अचानक खूप गोंधळल्यास आपत्कालीन सेवा किंवा रुग्णालय.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• सोप्या भाषेत, एका वेळी एक कल्पना सांगत बोला: 'अम्मा, चला आता चहा घेऊया.'

• तेच तेच प्रश्न विचारले तरी संयम ठेवा आणि पहिल्यांदाच विचारले असल्यासारखे उत्तर द्या.

• 'मी आत्ताच सांगितले' टाळा; 'मी तुम्हाला पुन्हा सांगते' असे म्हणा.

• त्यांच्याकडे तोंड करा, डोळ्यांत पाहा, आणि उबदार आवाज वापरा.

• त्यांना सहभागी करा: 'दुपारच्या जेवणाला तुम्हाला काय आवडेल?'

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका