विक्रम, वय 23

तेवीस वर्षांचा विक्रम सहसा एक स्थिर तरुण होता, पण काही आठवड्यांत तो पूर्णपणे बदलला. त्याने अचानक झोपणे बंद केले, तरीही थकण्याऐवजी तो एका अस्वस्थ, स्फोटक ऊर्जेने भारलेला होता. तो अतिशय वेगाने बोलायचा, एका कल्पनेवरून दुसरी…

तेवीस वर्षांचा विक्रम सहसा एक स्थिर तरुण होता, पण काही आठवड्यांत तो पूर्णपणे बदलला. त्याने अचानक झोपणे बंद केले, तरीही थकण्याऐवजी तो एका अस्वस्थ, स्फोटक ऊर्जेने भारलेला होता. तो अतिशय वेगाने बोलायचा, एका कल्पनेवरून दुसरीकडे बेफामपणे उड्या मारायचा, आणि एकाच वेळी अनेक मोठे व्यवसाय सुरू करण्याच्या भव्य, अवास्तव योजना आखू लागला. त्याने आपली बचत उधळली, बेपर्वापणे पैसा खर्च केला, आणि कोणी त्याला थांबवण्याचा प्रयत्न केला तर तो प्रचंड संतापायचा. तो लोकांना आपल्याकडे विशेष, अतिमानवी शक्ती असल्याचेही सांगू लागला.

त्याचे कुटुंब अतिशय गोंधळले आणि घाबरले. ते जे पाहत होते त्यासाठी त्यांच्याकडे कोणताही नकाशा नसल्याने त्यांनी त्याच्या अनियमित वर्तनाचे स्पष्टीकरण त्यांना माहीत असलेल्या एकमेव शब्दांत देण्याचा प्रयत्न केला. काही वयस्कर नातेवाईक कुजबुजले की त्याला एखाद्या दुष्ट आत्म्याने पछाडले असावे, तर इतरांनी संतापून आग्रह धरला की तो फक्त एक उद्धट, लाडावलेले मूल आहे, ज्याला कडक शिस्तीची गरज आहे.

विक्रमने जवळजवळ पूर्णपणे खाणे आणि झोपणे बंद केले तेव्हा संकट टोकाला पोहोचले; त्याचा शारीरिक मेंदू ब्रेक नसलेले इंजिन चालवत होता. अखेर एका शहाण्या नातेवाइकाने पुढाकार घेतला आणि त्याला ताबडतोब मानसोपचारतज्ज्ञांकडे नेण्याचा आग्रह धरला.

डॉक्टरांनी ऐकून घेतले, विक्रमचे निरीक्षण केले आणि त्या गोंधळाला एक स्पष्ट वैद्यकीय नाव दिले: बायपोलर I डिसऑर्डर, तीव्र उन्मादाचा प्रसंग.

मानसोपचारतज्ज्ञांनी एक महत्त्वाची वस्तुस्थिती समजावली: विक्रमला कोणी पछाडले नव्हते, आणि तो मुद्दाम वाईट वागतही नव्हता. त्याच्या मेंदूतील रसायने फक्त एका धोकादायक अतिवेगात अडकली होती. उपचार योजना अतिशय व्यावहारिक होती:

• जैविक: रासायनिक ब्रेक पेडलसारखे काम करण्यासाठी आणि त्याची तापलेली मज्जासंस्था शांत करण्यासाठी विक्रमला विशिष्ट औषधे (एक मूड स्टॅबिलायझर आणि एक अँटिसायकोटिक) लिहून दिली गेली.

• शैक्षणिक: डॉक्टरांनी कुटुंबासोबत बसून "मनो-शिक्षण" दिले, त्यांना बायपोलर डिसऑर्डरचे प्रत्यक्ष विज्ञान शिकवले, जेणेकरून ते लक्षणे ओळखू शकतील आणि त्याचे उन्मादी वर्तन वैयक्तिकरीत्या घेणे थांबवू शकतील.

मुख्य धडा पुढच्या काही आठवड्यांत औषधाने आपले काम केले. विक्रमची झोप सामान्य झाली, बेपर्वा खर्च थांबला आणि त्याचे स्पष्ट, स्थिर विचार परत आले. सततची थेरपी आणि त्याला आधार कसा द्यायचा हे अखेर समजलेले कुटुंब यांच्या साहाय्याने त्याने यशस्वीपणे आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि स्थिर काम मिळवले.

मागे वळून पाहताना त्याच्या आईने मानसिक आरोग्य काळजीचे सार सांगणारी एक गहन जाणीव व्यक्त केली: "त्याच्या वर्तनाबद्दल रागावण्यात आणि त्याला दोष देण्यात आम्ही खूप वेळ वाया घालवला. आम्ही त्याच्या स्वभावाला दोष देणे थांबवले आणि तो एका आजाराशी लढत आहे हे आम्हाला उमगले, तेव्हा सर्व काही बदलले. अखेर आम्हाला आमचा मुलगा परत मिळाला."

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका