थायरॉइड, फक्त नसा नव्हे

वॉर्सामधील अडतीस वर्षांची अकाउंटंट मार्ता महिनोन्महिने चिंताग्रस्त होती. तिचे हृदय धडधडायचे, हात थरथरायचे, वजन कमी झाले, आणि कामावर तिला लक्ष केंद्रित करता येत नव्हते. आपल्याला गंभीर चिंतेची समस्या आहे याची तिला खात्री ह…

वॉर्सामधील अडतीस वर्षांची अकाउंटंट मार्ता महिनोन्महिने चिंताग्रस्त होती. तिचे हृदय धडधडायचे, हात थरथरायचे, वजन कमी झाले, आणि कामावर तिला लक्ष केंद्रित करता येत नव्हते. आपल्याला गंभीर चिंतेची समस्या आहे याची तिला खात्री होती आणि तिला लाज वाटत होती. तिने फॅमिली डॉक्टरांची भेट जवळजवळ रद्द केली होती.

डॉक्टरांनी संपूर्ण कहाणी ऐकली आणि मग तिची झोप, भूक आणि कोणत्याही शारीरिक आजाराबद्दल विचारले. त्यांनी मार्ताची तपासणी केली, नाडी आणि रक्तदाब तपासला, आणि थायरॉइडचे कार्य, रक्तपेशींची संख्या, जीवनसत्त्वे आणि साखर यांसाठी रक्ततपासण्या सांगितल्या. 'शारीरिक आजार मानसिक लक्षणांसारखा दिसू शकतो किंवा ती निर्माण करू शकतो,' त्यांनी समजावले, 'म्हणून आम्ही नेहमी मनासोबत शरीराकडेही पाहतो.'

तपासण्यांतून अतिसक्रिय थायरॉइड दिसले. मार्ताला दिलासा वाटला आणि ती गोंधळलीही. तिला थायरॉइडसाठी योग्य फिजिशियनकडे पाठवले गेले, तर डॉक्टरांनी तिला शांत करणाऱ्या काही साधनाही शिकवल्या आणि थायरॉइडचे उपचार सुरू झाल्यानंतर तिच्या चिंतेच्या आढाव्याची व्यवस्था केली.

मार्ताने विचारले, 'म्हणजे मी चिंताग्रस्त नाही का?' डॉक्टर म्हणाल्या की दोन्ही खरे असू शकते, कारण अनेक लोकांना एकापेक्षा अधिक स्थिती असतात, आणि योजना त्या सगळ्यांकडे लक्ष देईल. त्यांनी जोडले की निदान मुख्यतः काळजीपूर्वक मुलाखत आणि निरीक्षणावर अवलंबून असते, ज्याला प्रश्नावली आणि शारीरिक तपासण्यांचा आधार असतो. मार्ता शरीर आणि मन दोन्हींसाठी स्पष्ट योजना घेऊन बाहेर पडली.

ते कसे ओळखावे

• धडधडणारे हृदय, थरथर आणि वजन कमी होणे यांसारखी चिंतेची लक्षणे, ज्यांचे शारीरिक कारण असू शकते.

• अनेक स्थितींमुळे येऊ शकणारी कमी एकाग्रता आणि झोप.

• आयुष्यातील कोणत्याही स्पष्ट कारणाशिवाय अचानक किंवा असामान्य बदल.

• लाज आणि 'हे सगळे मनात आहे' असे सांगितले जाण्याची भीती.

• एकाच वेळी एकापेक्षा अधिक स्थिती असणे.

ही कथा काय स्पष्ट करते

शारीरिक आजार मानसिक लक्षणांसारखा दिसू शकतो किंवा ती निर्माण करू शकतो, म्हणूनच रक्ततपासण्या आणि शारीरिक तपासण्या महत्त्वाच्या असतात, आणि सहव्याधी, म्हणजे एकापेक्षा अधिक स्थिती असणे, सामान्य आहे, हे ही कथा दाखवते.

संभाव्य मूळ कारणे

• थायरॉइडच्या आजारासारखा मूळ शारीरिक आजार.

• ताण, जो लक्षणे वाढवू शकतो.

• झोपेचा त्रास आणि कामाचा प्रचंड भार.

• मानसिक आणि शारीरिक स्थितींमधील लक्षणांची सरमिसळ.

• लाजेमुळे मदत घेण्यास विलंब.

काय करावे

1. फक्त भावनिकच नव्हे, तर सर्व शारीरिक लक्षणांबद्दल डॉक्टरांना सांगा.

2. रक्ततपासण्या आणि शारीरिक तपासणीला परवानगी द्या.

3. औषधे, पूरक औषधे आणि वापरलेले पदार्थ यांची यादी सोबत घ्या.

4. एखाद्या शारीरिक कारणाने लक्षणांचे स्पष्टीकरण मिळू शकेल का ते विचारा.

5. शरीर आणि मन दोन्हींसाठीची योजना पाळा.

6. लक्षणे सुधारली नाहीत तर आढाव्यासाठी परत या.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• तपासणी आणि रक्ततपासण्यांसाठी आधी फॅमिली डॉक्टर.

• शारीरिक स्थितीसाठी फिजिशियन किंवा एंडोक्रिनॉलॉजिस्ट.

• चिंता किंवा मनःस्थितीची लक्षणे चालू राहिल्यास मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट.

• छातीत दुखणे, तीव्र धाप किंवा स्वतःला इजा करण्याचे विचार असल्यास आपत्कालीन सेवा किंवा रुग्णालय.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• डॉक्टरांना सांगा, 'काहीतरी शारीरिक घडत असेल अशी मला काळजी वाटते.'

• स्पष्टीकरणे काळजीपूर्वक ऐका आणि साध्या शब्दांत सांगायला सांगा.

• 'हे सगळे तुमच्या डोक्यात आहे' टाळा.

• मित्राला: 'आपण हे व्यवस्थित तपासून घेऊया.'

• शांत स्वर वापरा आणि तुमचे प्रश्न लिहून ठेवा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका