शेवटची रांग

एकोणीस वर्षांचा तोमास लिस्बनमध्ये अभियांत्रिकी शिकतो. तो हुशार आहे, पण प्रत्येक वर्गात शेवटच्या रांगेत बसतो, कधीच प्रश्न विचारत नाही आणि घाईने बाहेर पडतो. कॅन्टीनमध्ये जेवणे म्हणजे रंगमंचावर असल्यासारखे वाटते. एका प्राध्…

एकोणीस वर्षांचा तोमास लिस्बनमध्ये अभियांत्रिकी शिकतो. तो हुशार आहे, पण प्रत्येक वर्गात शेवटच्या रांगेत बसतो, कधीच प्रश्न विचारत नाही आणि घाईने बाहेर पडतो. कॅन्टीनमध्ये जेवणे म्हणजे रंगमंचावर असल्यासारखे वाटते. एका प्राध्यापकांनी त्याला एक प्रकल्प सादर करायला सांगितले, तेव्हा तो रात्रभर जागा राहिला, सकाळी त्याला मळमळू लागले आणि त्याने गटाला आपण आजारी असल्याचे सांगितले.

तो स्वखुशीने लाजाळू नाही. कोणत्याही सामाजिक प्रसंगापूर्वी त्याचा चेहरा जळू लागतो, आवाज थरथरतो आणि एक मोठा आतला आवाज म्हणतो, "तू किती मूर्ख आहेस ते सगळ्यांना दिसेल." नंतर तो प्रत्येक शब्द तासन्तास मनात घोळवत राहतो. त्याने पार्ट्यांना जाणे बंद केले आहे आणि विचारणे सोडून दिलेले दोन मित्र गमावले आहेत.

त्याच्या चुलत बहिणीच्या हे लक्षात येते आणि ती त्याला सांगते की थेरपिस्टकडे जाईपर्यंत तिलाही असेच वाटायचे. तोमास शिकतो की ही सामाजिक चिंता आहे, म्हणजे इतर आपले मूल्यमापन करतील याची तीव्र भीती, आणि टाळाटाळ तिला बळकट ठेवते. आपल्या थेरपिस्टसोबत तो छोट्या, नियोजित पावलांचा सराव करतो: एका वर्गमित्राला नमस्कार करणे, एका सेमिनारमध्ये एक प्रश्न विचारणे, मग दोन मित्रांसमोर एक छोटे सादरीकरण. तो आपल्या भाकितांचीही परीक्षा घेतो: "खरंच कोणी हसले का?" बहुतेक वेळा कोणाच्या लक्षातही आलेले नसायचे.

सादरीकरणापूर्वी तोमासचे हृदय अजूनही धडधडते, पण आता त्याला माहीत आहे की तो एक संकेत आहे, निकाल नव्हे. व्याख्यानांनंतर दोन वर्गमित्रांसोबत होणाऱ्या हलक्याफुलक्या विनोदांचा तो आनंदही घेऊ लागला आहे.

ते कसे ओळखावे

• सामाजिक किंवा सादरीकरणाच्या प्रसंगी इतरांकडून मूल्यमापन, फजिती किंवा अपमान होण्याची तीव्र भीती.

• संपर्कापूर्वी किंवा संपर्कादरम्यान चेहरा लाल होणे, थरथरणे, हृदय धडधडणे किंवा तोंड कोरडे पडणे.

• वर्ग, जेवण, बैठका किंवा बोलणे टाळणे.

• नंतर संभाषणे दीर्घकाळ मनात घोळवणे.

• हे महिनोन्महिने चालले आहे आणि अभ्यास, काम किंवा मैत्रीवर मर्यादा आणते.

ही कथा काय स्पष्ट करते

ही कथा सामाजिक चिंता विकार, टाळाटाळ भीतीला कशी जिवंत ठेवते, आणि हळूहळू सामोरे जाणे व विचारांची परीक्षा घेणे कशी मदत करते हे दाखवते.

संभाव्य मूळ कारणे

• स्वभावतः संवेदनशील प्रवृत्ती, कधीकधी कुटुंबात आढळणारी.

• पूर्वी झालेली चिडवणूक, छळ किंवा अपमान.

• घरी किंवा शाळेत कठोर किंवा टीकात्मक टिप्पण्या.

• 'मी कधीही मूर्ख दिसता कामा नये' यासारख्या समजुती.

• ते सुरक्षित आहे हे मेंदूला शिकू न देणारी टाळाटाळ.

काय करावे

1. भीती वाटणारी परिस्थिती आणि काय घडेल असे तुम्हाला वाटते ते लिहून काढा.

2. सर्वांत सोप्यापासून सर्वांत कठीणापर्यंत सामाजिक पावलांची शिडी तयार करा, मग आठवड्याला एक करून पाहा.

3. प्रत्येक पावलानंतर प्रत्यक्षात काय घडले याची तुम्हाला वाटलेल्या भीतीशी तुलना करा.

4. आपण कसे दिसतो यावर नव्हे, तर लक्ष बाहेर संभाषणाकडे वळवा.

5. कठीण क्षणांपूर्वी आणि दरम्यान संथ श्वास वापरा.

6. समान आवडीच्या एखाद्या छोट्या गटात सामील व्हा.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• सहसा अतिशय प्रभावी ठरणाऱ्या संज्ञानात्मक वर्तन उपचारांसाठी क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट.

• शारीरिक लक्षणे किंवा मद्यपान वाढत असल्यास फॅमिली डॉक्टर.

• चिंता तीव्र असल्यास किंवा नैराश्यासह आल्यास मानसोपचारतज्ज्ञ.

• सादरीकरणे आणि सवलतींबाबत आधारासाठी कॉलेजचा किंवा शाळेचा समुपदेशक.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• मैत्रीपूर्ण, साधा स्वर वापरा: "घाई नाही. पहिले छोटे पाऊल कोणते वाटेल?"

• वाद न घालता त्यांची भीती ऐका.

• इतरांसमोर विचारणे टाळा.

• 'बघ, काहीच झाले नाही' असे म्हणण्याऐवजी विचारा: "नंतर तुझ्या काय लक्षात आले?"

• सातत्यपूर्ण आमंत्रणांतून आपुलकी दाखवा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका