Source: # रमेश, वय 68 *दशकानुदशके रमेश यांचे आयुष्य दोन अढळ खांबांवर उभे होते: त्यांची व्यस्त कारकीर्द आणि त्यांची समर्पित पत्नी. पण अवघ्या दोन वर्षांत त्यांनी दोन्ही गमावले. ते नोकरीतून निवृत्त झाले, आणि त्यानंतर लगेचच त्यांच्या पत्नीचे निधन …* दशकानुदशके रमेश यांचे आयुष्य दोन अढळ खांबांवर उभे होते: त्यांची व्यस्त कारकीर्द आणि त्यांची समर्पित पत्नी. पण अवघ्या दोन वर्षांत त्यांनी दोन्ही गमावले. ते नोकरीतून निवृत्त झाले, आणि त्यानंतर लगेचच त्यांच्या पत्नीचे निधन झाले. अचानक त्यांच्या रिकाम्या घरातील जड शांतता असह्य झाली. सकाळच्या फिरायला सर्वांत आधी बाहेर पडणाऱ्या रमेश यांनी घराबाहेर पडणे पूर्णपणे बंद केले. त्यांनी मंदिरात जाणे थांबवले, जेमतेम खाल्ले आणि त्यांचे वजन बरेच घटले. रात्री ते झोप न येता छताकडे पाहत राहायचे. मुले भेटायला आली की ते कोपऱ्यात शांत बसून जमिनीकडे पाहत राहायचे, आणि अधूनमधून कुजबुजायचे, *"आता जगण्यात काय अर्थ आहे?"* सुरुवातीला त्यांच्या मुलांनी धोक्याची घंटा वाजवली नाही. अनेक कुटुंबांप्रमाणे तेही एका अतिशय सामान्य आणि धोकादायक गैरसमजाला बळी पडले. ते एकमेकांशी कुजबुजले, *"ते फक्त म्हातारे होत आहेत. त्यांच्या वयात हे सामान्य आहे. अर्थातच ते दुःखी आहेत."* त्यांनी एका वैद्यकीय संकटाला वृद्धत्वाची नैसर्गिक प्रक्रिया समजले. शोक सामान्य असला तरी जगण्याची इच्छाच सोडून देणे सामान्य नाही, हे त्यांच्या मुलीला उमगले, तेव्हा कलाटणी मिळाली. तिने हळुवारपणे डॉक्टरांकडे जाण्याचा आग्रह धरला. डॉक्टरांनी रमेश यांच्या लक्षणांना "म्हातारपण" म्हणून उडवून लावले नाही. त्याऐवजी त्यांनी त्या जड दुःखाला योग्य क्लिनिकल नाव दिले: **उतारवयातील नैराश्य**. डॉक्टरांनी समजावले की निवृत्ती आणि वैधव्य यांसारखे आयुष्यातील मोठे बदल व्यक्तीची ओळखीची भावना आणि दैनंदिन लय पूर्णपणे उद्ध्वस्त करू शकतात. मेंदू आपला उद्देश आणि आधार गमावतो, तेव्हा व्यक्तीचे वय कितीही असो, तो सहजपणे क्लिनिकल नैराश्यात जाऊ शकतो. त्यांचा लवचीकपणा पुन्हा निर्माण करण्यासाठी उपचार योजना सौम्य पण अतिशय नियोजित होती: - **जैविक:** मेंदूतील रसायने स्थिर होण्यास आणि त्यांना अखेर झोप लागण्यास मदत व्हावी म्हणून रमेश यांना त्यांच्या वयानुसार काळजीपूर्वक मात्रा ठरवलेले सौम्य अँटिडिप्रेसंट लिहून दिले गेले. - **वर्तनात्मक:** एका शेजाऱ्याला रोज सकाळी 7:00 वाजता रमेश यांचे दार ठोठावण्याची जबाबदारी देण्यात आली, ज्यामुळे त्यांना रोजचे फिरणे पुन्हा सुरू करावे लागले. - **सामाजिक आणि आध्यात्मिक:** कुटुंबाने नातवंडांच्या भेटींचे काटेकोर वेळापत्रक ठरवले, आणि त्यांना हळूहळू आपल्या मंदिरातील समुदायाकडे परत जाण्यास प्रोत्साहन देण्यात आले. **मुख्य धडा: आयुष्यातील बदल आणि लवचीकपणा** आयुष्यातील मोठ्या बदलाच्या काळातील लवचीकपणा म्हणजे तुम्हाला हानीची उद्ध्वस्त करणारी वेदना जाणवत नाही असे नव्हे. खरा लवचीकपणा म्हणजे जुनी रचना कोसळल्यावर आपल्या आयुष्यासाठी सक्रियपणे नवी रचना उभारणे. काही महिन्यांत औषध, सकाळचा सूर्यप्रकाश आणि नातवंडांचे हसणे यांच्या एकत्रित परिणामाने रमेश यांच्या चेहऱ्यावर पुन्हा रंग आला. मागे वळून पाहताना त्यांच्या मुलाने प्रत्येक कुटुंबाने ऐकायला हवे असे एक गहन चिंतन व्यक्त केले: *"नैराश्य म्हणजे म्हातारपणाचा एक सामान्य भाग आहे असे आम्हाला वाटले, म्हणून आम्ही त्यांना जवळजवळ गमावले. आता आम्हाला सत्य कळले आहे: तुमचे वय कितीही असो, तुम्हाला आनंद अनुभवण्याचा अधिकार असतोच."* [सर्व 35 प्रकरणे](https://satish.myadvisorfriend.com/mr/chapters/) · [खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा](https://satish.myadvisorfriend.com/mr/stories/) · [मनासाठी 61 हिंदू श्लोक](https://satish.myadvisorfriend.com/mr/shlokas/) · [सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका](https://satish.myadvisorfriend.com/mr/) [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [Contact](https://satish.myadvisorfriend.com/contact/) · [About](https://satish.myadvisorfriend.com/about/) · [Privacy](https://satish.myadvisorfriend.com/privacy/) · [Disclaimer](https://satish.myadvisorfriend.com/disclaimer/) --- *Psychology for Everyone – A Mental Well Being Series* by Satish Zope · free to read · Contact: [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [About](https://satish.myadvisorfriend.com/about/) · [Privacy](https://satish.myadvisorfriend.com/privacy/) · [Disclaimer](https://satish.myadvisorfriend.com/disclaimer/)